خط مشی جدید دبیرخانه، چه تغییری در جشنواره ۱۴۰۴ ایجاد می‌کند؟

چهل‌وچهارمین دوره جشنواره ملی فیلم فجر، از ۱۲ تا ۲۲ بهمن 1404 در تهران برگزار خواهد شد اما سوال اصلی درباره خط‌مشی هنری دبیر این دوره از جشنواره است، آیا جراحی بزرگ با هدف کاهش هزینه‌های سرسام‌آور، افزایش کارایی و احیای ماهیت حرفه‌ای جشنواره فیلم فجر، به نتیجه خواهد رسید.

به گزارش میار، در فاصله کمتر از یک ماه تا آغاز چهل‌وچهارمین جشنواره ملی فیلم فجر، مهم‌ترین رویداد سینمای ایران در سکوت خبری نسبی اما در حال تجربه تحولی اساسی است؛ منوچهر شاهسواری، دبیر این دوره، با اعمال تغییرات عملیاتی گسترده و انقلابی، در حال برداشتن گام‌هایی جسورانه برای چابک‌سازی و بازتعریف این رویداد ۴۴ ساله است. از حذف کارت‌های فیزیکی و وعده‌های غذایی گرفته تا بازنگری در ساختار هیأت انتخاب، این جراحی بزرگ با هدف کاهش هزینه‌های سرسام‌آور، افزایش کارایی و احیای ماهیت حرفه‌ای جشنواره در حال انجام است؛ حرکتی که اگرچه با ریسک‌هایی همراه است اما از عزم مدیریت جدید برای عبور از روش‌های پرهزینه و کم‌بازده گذشته حکایت دارد.

تغییر رویه هیأت انتخاب

یکی از نخستین و بحث‌برانگیزترین تصمیمات در ساختار جدید، تغییر شیوه انتخاب آثار برای بخش مسابقه است. در سال‌های اخیر، مسئولیت نهایی انتخاب یا رد فیلم‌ها اغلب بین اعضای هیأت انتخاب مبهم و نامشخص باقی می‌ماند، به طوری که در نهایت هیچ‌کس پاسخگوی عدم حضور یک اثر خاص نبود. این نبود شفافیت همواره به عنوان یک آسیب ساختاری مورد انتقاد اهالی سینما قرار داشت.

در دوره جدید، شاهسواری با همراهی هیأت معتمد خود مستقیماً مسئولیت انتخاب نهایی آثار را بر عهده گرفته است. این رویکرد اگرچه با اعتراض برخی سینماگران مواجه شده اما از نگاه تعدادی از تهیه‌کنندگان و کارشناسان، امری مرسوم در بسیاری از جشنواره‌های معتبر جهانی است. در این مدل، دبیر جشنواره به‌وضوح در کانون تصمیم‌گیری قرار می‌گیرد و باید پاسخگوی انتخاب‌های خود باشد. این شفافیت در مسئولیت‌پذیری می‌تواند افق تازه‌ای ایجاد کند، به شرط آنکه معیارهای انتخاب به وضوح و بر مبنای ارزش‌های هنری و سینمایی تبیین و اعلام شود.

حذف کارت‌های فیزیکی

از دیگر نشانه‌های عزم مدیریت جدید برای کاهش بوروکراسی و هزینه، حذف کامل کارت‌های فیزیکی برای اصحاب رسانه، مهمانان و عوامل جشنواره است. در سال‌های گذشته، فرآیند وقت‌گیر و پرهزینه طراحی، چاپ و توزیع هزاران کارت، بخش قابل‌توجهی از انرژی و منابع دبیرخانه را به خود اختصاص می‌داد.

در چهل‌وچهارمین دوره، حضور و دسترسی افراد از طریق کیوآرکدهای اختصاصی مدیریت خواهد شد. این اقدام، علاوه بر صرفه‌جویی مالی چشمگیر، سرعت و دقت در کنترل ترددها را افزایش می‌دهد. با این حال، نگرانی‌هایی درباره احتمال بروز مشکلات فنی در سامانه خوانش کیوآرکد یا دسترسی افراد مسن‌تر به فناوری لازم وجود دارد. موفقیت این طرح در گرو پشتیبانی فنی قوی و اطلاع‌رسانی شفاف به تمامی ذی‌نفعان پیش از آغاز جشنواره است.

وداع با سنت پرهزینه پذیرایی

شاید ملموس‌ترین تغییر برای حاضران در جشنواره، حذف وعده‌های غذایی رایگان باشد. سنتی که در سال‌های اخیر به کانون انتقادات و حواشی متعدد تبدیل شده بود؛ از صف‌های طویل و اعتراض به کیفیت غذا تا بحث‌های بی‌پایان درباره منطق چنین هزینه‌کردی.

آمارها گویای واقعیتی انکارناپذیر هستند؛ تنها برای پذیرایی شام در برج میلاد در دوره گذشته، رقمی بالغ بر ۱۵ میلیارد تومان هزینه شد. با توجه به تورم فعلی، این رقم در سال جاری می‌توانست به مراتب بیشتر باشد. این در حالی است که در هیچ جشنواره معتبر بین‌المللی، تأمین وعده غذایی کامل برای تمامی حاضران مرسوم نیست.

تصمیم دبیر جدید، هرچند ممکن است با مقاومت ذینفعان قدیمی مواجه شود اما اقدامی ضروری و منطبق با استانداردهای جهانی و واقعیت‌های اقتصادی کشور ارزیابی می‌شود. این تغییر باعث می‌شود تمرکز اصلی جشنواره از میزبانی غذایی به میزبانی هنری بازگردد و منابع مالی به بخش‌های اصلی‌تری مانند بهبود کیفیت برگزاری اکران‌ها، دعوت از مهمانان خارجی یا حمایت از فیلم‌های اول تخصیص یابد.

بولتن روزانه و دبیرخانه متمرکز

دو تغییر عملیاتی دیگر نیز در راستای کوچک‌سازی و کارآمدسازی ساختار جشنواره در حال وقوع است؛

حذف بولتن روزانه چاپی: تولید و توزیع بولتن کاغذی، هزینه مالی و انسانی قابل‌توجهی داشت. به نظر می‌رسد در دوره جدید، از ظرفیت رسانه‌های مکتوب و دیجیتال حاضر در جشنواره برای پوشش خبری استفاده شود. این کار نه تنها از هزینه‌ها می‌کاهد، بلکه فضای رقابتی پویاتری بین رسانه‌ها ایجاد می‌کند و اقبال عمومی آنها را برای مشارکت موثرتر افزایش می‌دهد.

استقرار دبیرخانه دائمی و متمرکز: دیگر از دبیرخانه شلوغ و پرتردد ادوار گذشته خبری نیست. تیمی محدود و چابک به همراه دبیر جشنواره در یک دبیرخانه دائمی مستقر شده‌اند. این امر تصمیم‌گیری‌ها را سریع‌تر می‌کند و هماهنگی داخلی را افزایش می‌دهد.

بنابراین گزارش، بی‌تردید، جشنواره فیلم فجر در سال‌های اخیر دچار فربه‌گی ساختاری و عملکردی شده بود. هزینه‌های گزاف، فرآیندهای پیچیده و حواشی مکرر، بخشی از انرژی این رویداد ملی را مصروف خود کرده بود. در چنین شرایطی و با توجه به واقعیت‌های اقتصادی، بازبینی و جراحی ساختاری امری اجتناب‌ناپذیر بود.

منوچهر شاهسواری با پذیرش ریسک بالای این تغییرات شتابزده، نشان داده که برای ایجاد تحول مصمم است. موفقیت این جراحی بزرگ در گرو چند عامل کلیدی است؛ شفافیت حداکثری در اطلاع‌رسانی درباره معیارها و روندها، پشتیبانی فنی بی‌وقفه برای سیستم‌های جدید (مانند کیوآرکد) و مهم‌تر از همه، تبدیل صرفه‌جویی‌های مالی به ارتقای محتوای هنری جشنواره.

اگر مدیریت جدید بتواند از منابع آزادشده، برای ارتقای کیفی بخش‌های رقابتی، غنای برنامه‌های جنبی و بهبود تجربه مخاطبان و مهمانان استفاده کند، آنگاه می‌توان امیدوار بود که جراحی امروز، به تولد دوباره و چابک یک رویداد ملی مهم بینجامد. چشم همه جامعه سینمایی و رسانه‌ای کشور به نتیجه این تحول اساسی دوخته شده است.